Jak uzyskać zachowek? Czym jest zachowek i komu przysługuje?
Czy można odzyskać część spadku, jeśli bliska osoba pominęła nas w testamencie lub przekazała majątek w formie darowizn jeszcze za życia? W określonych sytuacjach umożliwia to zachowek, czyli instytucja prawa spadkowego, która chroni interesy najbliższych członków rodziny spadkodawcy.
Czy można odzyskać część spadku, jeśli bliska osoba pominęła nas w testamencie lub przekazała majątek w formie darowizn jeszcze za życia? W określonych sytuacjach umożliwia to zachowek, czyli instytucja prawa spadkowego, która chroni interesy najbliższych członków rodziny spadkodawcy.
Prawo do zachowku ma na celu ochronę interesów najbliższych członków rodziny pozbawionych możliwości uzyskania należnej im części majątku spadkowego.
Do pominięcia w dziedziczeniu dochodzi najczęściej wtedy, gdy spadkodawca w testamencie przeznaczył cały majątek lub jego składniki wybranym członkom rodziny albo osobom trzecim. Zdarzyć się również może, że spadkodawca za życia dokonał darowizn, w związku z którymi w chwili jego śmierci spadek nie przedstawia już żadnej wartości.
W takiej sytuacji najbliżsi spadkodawcy – zgodnie z art. 991 Kodeksu cywilnego – mogą być uprawnieni do zachowku. Należą do nich małżonek, zstępni (dzieci, wnuki) oraz rodzice, przy czym uprawnienie rodziców zależy od tego, czy byliby powołani do spadku z ustawy. Zachowek pozwala dochodzić określonej części wartości udziału, który przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Co do zasady wynosi on ½ wartości tego udziału, natomiast w przypadku małoletniego zstępnego lub osoby trwale niezdolnej do pracy – ⅔.
Przykład:
Spadkodawca A.B. pozostawił po sobie żonę B.B. oraz troje dorosłych dzieci: C.B., D.B. i E.B. Przed śmiercią sporządził testament, zgodnie z którym cały majątek zapisał E.B. Według zasad dziedziczenia ustawowego żona oraz każde z trojga dzieci, stosownie do art. 931 Kodeksu cywilnego, dziedziczyliby spadek w równych udziałach po ¼. Ponieważ do dziedziczenia na podstawie testamentu został powołany jedynie E.B., żona B.B. oraz dzieci C.B. i D.B. mogą co do zasady żądać od niego zachowku w wysokości ½ wartości udziału, który przypadłby im przy dziedziczeniu ustawowym, czyli każde po ⅛ wartości spadku.
Przykład:
Spadkodawca A.B. pozostawił po sobie żonę B.B., która jest trwale niezdolna do pracy, oraz troje dzieci: małoletnią C.B. i pełnoletnich D.B. oraz E.B. Przed śmiercią sporządził testament, zgodnie z którym cały majątek zapisał E.B. Według zasad dziedziczenia ustawowego żona oraz każde z trojga dzieci, stosownie do art. 931 Kodeksu cywilnego, dziedziczyliby spadek w równych udziałach po ¼. Ponieważ do dziedziczenia na podstawie testamentu został powołany jedynie E.B., żona B.B., jako osoba trwale niezdolna do pracy, może co do zasady domagać się zachowku w wysokości ⅔ wartości przypadającego jej udziału, czyli ⅙ wartości spadku. Małoletnia C.B. również może domagać się zachowku w wysokości ⅔ wartości swojego udziału, czyli ⅙ wartości spadku. Pełnoletnie dziecko D.B. może natomiast żądać ½ wartości przypadającego mu udziału, czyli ⅛ wartości spadku.
Podkreślenia wymaga, że roszczenie o zachowek jest roszczeniem o zapłatę określonej kwoty pieniężnej. Oznacza to, że nie można w ten sposób odzyskać na przykład nieruchomości, która została przeznaczona innej osobie. Zachowek stanowi bowiem pieniężną rekompensatę wartości nieotrzymanej części spadku.
Do zapłaty zachowku może być zobowiązana osoba, która otrzymała spadek, darowiznę lub inne przysporzenie uwzględniane przy ustalaniu odpowiedzialności za zachowek. Zakres tej odpowiedzialności zależy od konkretnych okoliczności sprawy i przepisów Kodeksu cywilnego.
Co bardzo istotne, samo pominięcie w testamencie nie oznacza wydziedziczenia. Formalne wydziedziczenie, dokonane zgodnie z przepisami prawa, może pozbawić uprawnionego prawa do zachowku. Jego skuteczność zależy jednak od spełnienia ustawowych przesłanek.
Należy również pamiętać, że roszczenie o zachowek, w przeciwieństwie do niektórych innych roszczeń związanych ze spadkiem, ulega przedawnieniu. Co do zasady termin przedawnienia wynosi 5 lat od ogłoszenia testamentu, a w przypadku roszczeń przeciwko osobom zobowiązanym z tytułu darowizny lub dziedziczenia – od otwarcia spadku, zgodnie z zasadami określonymi w Kodeksie cywilnym.
Kiedy warto skorzystać z pomocy adwokata w sprawach spadkowych?
Pomoc adwokata w sprawach spadkowych może być szczególnie przydatna, gdy sytuacja prawna jest skomplikowana, między spadkobiercami występuje konflikt albo istnieje ryzyko przekroczenia ustawowych terminów. Adwokat może pomóc ocenić, czy przysługuje Ci zachowek, ustalić jego wysokość oraz wskazać możliwości dochodzenia zapłaty.
Jeżeli stoisz przed koniecznością uregulowania spraw spadkowych po śmierci bliskiej osoby, masz wątpliwości dotyczące testamentu lub potrzebujesz pomocy w przeprowadzeniu postępowania spadkowego, skontaktuj się z naszą kancelarią adwokacką.
Podczas konsultacji omówimy Twoją sytuację, przeanalizujemy dostępne możliwości prawne i wskażemy, jakie kroki warto podjąć w dalszej kolejności.
Nie zwlekaj z podjęciem ważnych decyzji. Skontaktuj się z kancelarią i umów konsultację w sprawie spadkowej.