Stwierdzenie nabycia spadku a dział spadku – czym się różnią i czy oba są konieczne?
Niezależnie od tego, czy spadkodawca sporządził testament, czy dziedziczenie przebiega na podstawie przepisów ustawy, koniecznym jest ustalenie, kto stał się spadkobiercą. Służy temu postępowanie przed sądem nazwane postępowaniem o stwierdzenie nabycia spadku lub też dokonanie czynności przed notariuszem – sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia. Co do zasady dopiero po ich zakończeniu możliwe jest przeprowadzenie działu spadku.
Okres żałoby, zazwyczaj trudny i bolesny dla najbliższej rodziny zmarłego, niesie ze sobą także konieczność uregulowania spraw formalnych po zmarłym spadkodawcy. Należą do tego również formalności związane z ustaleniem kręgu spadkobierców i dokonaniem podziału majątku pozostawionego przez spadkodawcę.
Niezależnie od tego, czy spadkodawca sporządził testament, czy dziedziczenie przebiega na podstawie przepisów ustawy, koniecznym jest ustalenie, kto stał się spadkobiercą. Służy temu postępowanie przed sądem nazwane postępowaniem o stwierdzenie nabycia spadku lub też dokonanie czynności przed notariuszem – sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia.
Co istotne, na tym etapie sąd lub notariusz, ustala jedynie kto i w jakim udziale nabył spadek, natomiast nie dokonuje podziału majątku wchodzącego do masy spadkowej.
Przykład:
Spadkodawca A.B. nie sporządził testamentu, a zostawił po sobie żonę B.B. i dwójkę dzieci C.B. i D.B. W takim przypadku każde z nich dziedziczy spadek w równych udziałach, to jest w udziale po 1/3 spadku. Sąd (lub notariusz) stwierdzi zatem, że spadek po zmarłym A.B. nabyli na podstawie ustawy żona B.B. oraz dzieci C.B. i D.B., każde po 1/3 udziału w spadku.
Przykład:
Spadkodawca A.B. sporządził testament, zapisując w nim całość spadku córce D.B. Spadkodawca A.B. zostawił po sobie żonę B.B. i dwójkę dzieci C.B. i D.B. W takim przypadku spadek odziedziczyła jedynie córka D.B.. Sąd (lub notariusz) stwierdzi zatem, że spadek po zmarłym A.B. nabyła na podstawie testamentu D.B. w całości.
Jeśli na podstawie testamentu zostałeś pominięty w dziedziczeniu, przeczytaj artykuł o zachowku (link).
Jeśli jesteś jedynym spadkobiercą powołanym do dziedziczenia, na tym kończy się procedura związana ze spadkiem i jesteś jego pełnoprawnym właścicielem – możesz nim swobodnie zarządzać oraz rozporządzać. Pamiętaj jednak o zgłoszeniu nabycia spadku do Urzędu Skarbowego!
Jeśli jednak spadkobierców było kilku, należy jeszcze dokonać działu spadku. Do tej pory masz w nim tylko udział, nie jesteś natomiast samodzielnym właścicielem żadnego składnika spadku.
Przykład:
Spadek po spadkodawcy A.B. nabyli na podstawie ustawy żona B.B. oraz dzieci C.B. i D.B., każde po 1/3 udziału w spadku. Spadkodawca A.B. zostawił po sobie nieruchomość, samochód oraz środki pieniężne w kwocie X. Po przeprowadzenia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku B.B., C.B. i D.B mają udziały: każde z nich po 1/3 w nieruchomości, po 1/3 udziału w samochodzie oraz po 1/3 udziału w środkach pieniężnych w kwocie X.
Postępowanie o dział spadku służy doprowadzeniu do takiej sytuacji, że poszczególne składniki majątku zostaną przyznane poszczególnym spadkobiercom na wyłączną własność.
Przykład:
Spadek po spadkodawcy A.B. nabyli na podstawie ustawy żona B.B. oraz dzieci C.B. i D.B., każde po 1/3 udziału w spadku. Spadkodawca A.B. zostawił po sobie nieruchomość, samochód oraz środki pieniężne w kwocie X. Po przeprowadzenia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku B.B., C.B. i D.B mają udziały: każde z nich po 1/3 w nieruchomości, po 1/3 udziału w samochodzie oraz po 1/3 udziału w środkach pieniężnych w kwocie X. Po dokonaniu działu spadku B.B. przyznana została na własność nieruchomość, C.B. przyznany został na własność samochód, a D.B. przyznane zostały na własność środki pieniężne w kwocie X.
Oczywiście w przypadku, gdy podział spadku nie jest możliwy w prosty sposób, ponieważ wartość składników wchodzących do masy spadku jest różna, istnieje możliwość dokonania działu spadku z uwzględnieniem spłat wyrównujących wartość otrzymanych składników majątkowych.
Działu spadku można dokonać w każdym przypadku przed sądem, ale także zwykłą umową (jeśli w skład spadku nie wchodzi nieruchomość lub przedsiębiorstwo), jak również poprzez umowę w formie aktu notarialnego (obowiązkowo jeśli w skład spadku wchodzi nieruchomość lub przedsiębiorstwo).
Podsumowując, postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku lub sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia jest konieczne, by ustalić kto i w jakich udziałach stał się spadkobiercą. Natomiast postępowanie o dział spadku lub sporządzenie umowy o dział spadku jest konieczne, by doprowadzić do sytuacji, gdy nie ma już współwłasności składników masy spadkowej i przechodzą one na wyłączną własność poszczególnych spadkobierców.
Kiedy warto skorzystać z pomocy adwokata w sprawach spadkowych?
Pomoc adwokata w sprawach spadkowych może być szczególnie przydatna, gdy sytuacja prawna jest skomplikowana, między spadkobiercami występuje konflikt albo istnieje ryzyko przekroczenia ustawowych terminów.
Jeżeli stoisz przed koniecznością uregulowania spraw spadkowych po śmierci bliskiej osoby, masz wątpliwości dotyczące testamentu lub potrzebujesz pomocy w przeprowadzeniu postępowania spadkowego, skontaktuj się z naszą kancelarią adwokacką.
Podczas konsultacji omówimy Twoją sytuację, przeanalizujemy dostępne możliwości prawne i wskażemy, jakie kroki warto podjąć w dalszej kolejności.
Nie zwlekaj z podjęciem ważnych decyzji. Skontaktuj się z kancelarią i umów konsultację w sprawie spadkowej.